Płynność finansowa. 7 działań na gruncie VAT, które mogą spowodować jej poprawę

Płynność finansową klienta można legalnie wspomóc rozwiązaniami podatkowymi, z których zapewne część trzeba raportować w schemacie podatkowym, jednak warto rozważyć ich zastosowanie szczególnie w trudnej sytuacji większości przedsiębiorstw w związku z pandemią.

Działanie 1. Wybór metody kasowej i zastosowanie opóźnionej płatności

Wybór metody kasowej przez małego podatnika VAT to rozwiązanie, z którym warto się spieszyć, gdyż fiskus cyklicznie zapowiada możliwość jej likwidacji jako sprzyjającej oszustwom podatkowym.

Małym podatnikiem jest podatnik podatku od towarów i usług (czyli polskiego, a nie unijnego VAT):

a) u którego wartość sprzedaży (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 1.200.000 euro,

b) prowadzącego przedsiębiorstwo maklerskie, zarządzającego funduszami inwestycyjnymi, zarządzającego alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, będącego agentem, zleceniobiorcą lub inną osobą świadczącą usługi o podobnym charakterze, z wyjątkiem komisu – jeżeli kwota prowizji lub innych postaci wynagrodzenia za wykonane usługi (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 45.000 euro

– przy czym przeliczenia kwot wyrażonych w euro dokonuje się według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy października poprzedniego roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1.000 zł. Mały podatnik może skorzystać z metody kasowej rozliczania VAT. Polega ona na tym, że obowiązek podatkowy w odniesieniu do dokonywanych przez niego dostaw towarów i świadczenia usług powstaje:

1. z dniem otrzymania całości lub części zapłaty – w przypadku dokonania dostawy towarów lub świadczenia usług na rzecz podatnika, o którym mowa w art. 15, zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny,

2. z dniem otrzymania całości lub części zapłaty, nie później niż 180. dnia, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi – w przypadku dokonania dostawy towarów lub świadczenia usług na rzecz podmiotu innego niż wymieniony w punkcie 1.

Otrzymanie zapłaty w części powoduje powstanie obowiązku podatkowego w tej części. Aby ją stosować, wystarczy zawiadomić naczelnika urzędu skarbowego w terminie do końca miesiąca poprzedzającego okres, za który będzie stosował tę metodę.

Zalety takiej regulacji są oczywiste: brak zapłaty powoduje bowiem odsunięcie powstania obowiązku podatkowego do momentu otrzymania zapłaty, zatem do momentu uzyskania płynności w tym zakresie.

Dzięki temu rozwiązaniu obowiązek podatkowy przedsiębiorca będzie rozpoznawał w rozliczeniu za okres, w którym otrzyma całość lub część zapłaty za towar lub usługę.

Działanie 2. Uwolnienie kwot zamrożonego VAT w związku z zastosowaniem podzielonej płatności

Metody dobrowolnej czy też obowiązkowej, podzielonej płatności w VAT są od początku uznawane za zagrożenie dla płynności podatników. I nie ma się co dziwić, zatrzymanie kwoty VAT na rachunku VAT nie pozwala na wykorzystanie jej do momentu powstania obowiązku zapłaty. Co więcej, przysługujące podatnikowi prawo do odliczenia nie wpływa na zatrzymaną kwotę VAT.

Nie stanowi ona tym samym VAT „należnego”, lecz otrzymany, niefortunnie z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności. Pomijając kwestie oczywiste, takie jak zapłata należnego VAT albo zapłata kontrahentom z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności (co może ich do nas zrazić, jeżeli nie jest ona obowiązkowa), podatnicy mogą skorzystać z następujących dróg „odzyskania” kwoty VAT zatrzymanej na rachunku VAT:

1. po pierwsze droga formalna, czyli wniosek o zwolnienie środków, co następuje wprawdzie aż w ciągu 60 dni, ale dobre stosunki z urzędem potrafią to przyspieszyć,

2. zapłata innych należności (podatki dochodowe i składki ubezpieczeniowe dla ZUS oraz podatku akcyzowego) – to rozwiązanie obowiązujące od ubiegłego roku wydaje się być szczególnie atrakcyjne,

3. wygenerowanie znacznej kwoty podatku należnego, co pozwoli na uwolnienie środków z rachunku VAT poprzez jego zapłatę. Ten nieoczywisty sposób może być wykorzystany przy pomocy sprzedaży znacznego majątku „zalegającego” w przedsiębiorstwie lub o nieistotnej przydatności gospodarczej, lub poprzez dokonanie znacznej transakcji handlowej (towarami handlowymi).

Ten ostatni sposób jednak, jeżeli podatnik na co dzień tego rodzaju transakcji nie przeprowadza, może rodzić duże ryzyko nieświadomego zaangażowania się w karuzelę podatkową, co stanowczo należy odradzać. Sposób opisany w ostatnim punkcie stanowi w pewien sposób sytuację lustrzaną do możliwości uzyskania płynności finansowej opisanych w dwóch kolejnych punktach.

Działanie 3. Wystąpienie o zwrot VAT

Podatnik może bowiem wygenerować również znaczny zwrot podatku poprzez zakup środka trwałego o znacznej wartości. Nie da się ukryć, że ewentualny zwrot VAT bywa często elementem kalkulacji inwestycji, a nawet ustaleń pomiędzy stronami umowy. Fiskus bowiem często kwestionuje albo zastosowanie zwolnienia, albo rezygnację ze zwolnienia przy sprzedaży nieruchomości – co powoduje w praktyce zawieranie w aktach notarialnych stosownych klauzul zabezpieczających i niejednokrotnie występowanie przy tej okazji o interpretację indywidualną.

Drugim istotnym aspektem tej metody uzyskania płynności finansowej jest oczywiście to, że urzędy skarbowe z zasady od razu kontrolują każdy większy zwrot VAT. Transakcja więc powinna być starannie przygotowana od strony prawnej i podatkowej.

Działanie 4. Oddalenie w czasie odliczenia podatku naliczonego

Podatnik nie musi odliczać podatku naliczonego w miesiącu (kwartale), za który to prawo mu powstaje, lecz także w deklaracji podatkowej za jeden z dwóch następnych okresów rozliczeniowych. Poprzez korektę deklaracji odliczenia może być dokonane także za okres, w którym powstało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, nie później jednak niż w ciągu 5 lat, licząc od początku roku, w którym powstało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego. Tym samym odliczenie można w pewien sposób „zachować” na okresy, w których spodziewamy się wydatków powodujących znaczne zwiększenie podatku należnego – a akurat nie potrzebujemy do pokryć kwotą z rachunku VAT.

Działanie 5. Kwartalne rozliczenie podatku

Ta metoda odsunięcia płatności VAT w czasie również prawdopodobnie zostanie z czasem zlikwidowane przez ustawodawcę, gdyż obiektywnie służy ona do wyłudzania VAT poprzez wykorzystanie odsuniętego w czasie obowiązku odprowadzenia należnego VAT. Nieprzypadkowo zatem ustawodawca wyłączył z możliwości kwartalnego rozliczania transakcje dotyczące towarów lub usług, wymienionych w załączniku 15 do ustawy o VAT, o wartości przekraczającej 50.000 zł w którymkolwiek miesiącu i podatników działających krócej niż 12 miesięcy. Dla uczciwych podatników jest to jednak sposób na odsunięcie zobowiązań i rzadsze płacenie VAT. Pamiętać jednak przy tym trzeba o tym, że kwota płacona co kwartał będzie potencjalnie wyższa niż płacona co miesiąc, więc podatnik musi umiejętnie zarządzać płynnością finansową.

Działanie 6. Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych

W wyjątkowych sytuacjach, uzasadnionych przesłankami przewidzianymi w Ordynacji podatkowej, podatnicy mogą ratować chwilowy brak utraty płynności finansowej poprzez uzyskanie decyzji o odroczeniu płatności podatku, rozłożeniu go na raty, względnie umorzeniu. Oczywiście uzyskanie takiej decyzji nie jest proste i wymaga zarówno wystąpienia konkretnych nadzwyczajnych zdarzeń, jak i zazwyczaj profesjonalnej pomocy w sporządzeniu wniosku.

Do tego poza umorzeniem podatku, które rzadko udaje się uzyskać, umorzenie i rozłożenie na raty tylko odsuwa lub zmniejsza wykonanie obowiązku, a więc właśnie są instrumentem służącym poprawie płynności finansowej. Dodatkowo wiążą się one z koniecznością uiszczenia opłaty prolongacyjnej w wysokości połowy wartości odsetek za zwłokę – których jednak pobieranie czasowo zawieszono z uwagi na epidemię COVID-19.

Działanie 7. Skorzystanie z ulgi na złe długi

Ten instrument istnieje już z dość długo w przepisach o VAT. Niestety podlega wielu ograniczeniom, z których najważniejszy dla kwestii operowania płynnością finansową to termin 90-dniowy od upływu terminu płatności, co nie pozwala na przyspieszenie tego instrumentu.

Autor: Mirosław Siwiński doradca podatkowy, radca prawny w Advicero Tax Nexia